Liz Shchepetylnykova và Sevgi Kaya-Kaşıkcı
Liz Shchepetylnykova, là đồng nghiệp của Hans de Wit, cùng công tác tại Trung tâm Giáo dục Đại học Quốc tế, Boston College, Hoa Kỳ. E-mail: [email protected].
Sevgi Kaya-Kaşıkcı là Nghiên cứu viên sau Tiến sĩ tại trường Đại học Kỹ thuật Trung Đông, Ankara, Türkiye. Email: [email protected].
Mặc dù nghiên cứu học thuật về xu hướng du học quốc tế đã phát triển rộng khắp, bối cảnh du học quốc tế đang không ngừng biến đổi với các lý do, chủ thể và hình thức ngày càng đa dạng, đòi hỏi dữ liệu và cách tiếp cận mới để thấu hiểu. Bài này phản ánh những diễn biến mới của du học quốc tế trong bối cảnh hậu đại dịch và bất ổn địa chính trị. Kết thúc bài viết, chúng tôi kêu gọi các học giả tham gia phản biện sâu sắc về những lý thuyết và khái niệm chủ đạo đang chi phối cách hiểu của chúng ta về du học.
Trong ba thập kỷ qua, du học quốc tế đã trải qua một cuộc chuyển mình, dân chủ hóa giáo dục đại học xuyên biên giới khi số lượng sinh viên du học đạt mức kỷ lục là bảy triệu. Các chủ thể ngày càng đa dạng, gồm cả chính phủ các nước thuộc vùng ngoại vi của hệ thống giáo dục đại học toàn cầu, đang làm lung lay trật tự quyền lực từng được củng cố qua các dòng dịch chuyển người học toàn cầu. Các quốc gia ngoại vi này đang dần nắm giữ vai trò chủ động, chấp nhận các lý do đa dạng và công nghệ mới để điều hướng luồng du học quốc tế. Trong bối cảnh đó, chúng tôi phản ánh về các chuyển hóa cốt lõi của du học quốc tế nhằm xác định các hướng nghiên cứu then chốt trong tương lai.
Sự chuyển biến sâu sắc của du học quốc tế
Mặc dù du học quốc tế đã là trọng tâm chú ý của các nhà nghiên cứu trong nhiều năm, nhưng nghiên cứu hiện tại còn có hiểu biết hạn chế về mối quan hệ giữa các động lực khác nhau của việc du học. Ngoài những cặp khái niệm đối lập hoàn toàn (ví dụ, các yếu tố đẩy và kéo), ít thấy sự đồng thuận về mối liên hệ giữa các cơ sở lý luận của du học quốc tế (chính trị, kinh tế, học thuật, xã hội văn hóa và nhân đạo), với các học giả thường coi chúng là độc lập, phân cấp và thậm chí là hội tụ. Tuy nhiên, tính phức tạp ngày càng tăng giữa các động lực này đang trở nên rõ ràng hơn với sự xuất hiện những trung tâm khu vực mới bên ngoài các quốc gia đích đến thuộc khối Anh ngữ truyền thống. Gần đây, bối cảnh du học quốc tế đã trở nên đa cực, với cấu trúc mạng lưới dày đặc hơn, kết nối hơn nhưng đa dạng hơn, vượt ra ngoài các nước phát triển giữ vị trí trung tâm trong hệ thống toàn cầu, vì sinh viên quốc tế chấp nhận các cơ hội học tập gần nhà hơn. Các luồng chuyển dịch này đã tạo điều kiện cho sự thay đổi về quy mô và cấu trúc của du học quốc tế, thu hút những sinh viên trước đây bị gạt ra ngoài đi du học.
Ngoài những người tự nguyện du học quốc tế hay có mục tiêu, cuộc khủng hoảng người tị nạn lớn nhất sau Thế chiến II buộc những người học bị di dời phải tham gia vào việc học xuyên quốc gia. Trải nghiệm du học quốc tế đã trở thành con đường cho những người học bị di dời, bất chấp nhiều hạn chế về chính trị và pháp lý ở cấp quốc gia và quốc tế. Không giống như những sinh viên du học truyền thống, những người tị nạn chạy trốn khỏi các cuộc xung đột bạo lực và thiên tai thường phải đối mặt với những lựa chọn hạn chế về điểm đến học tập và có thể bị buộc phải đăng ký vào các khoa không nằm trong sở thích của họ hoặc tại các trường đại học mới thành lập. Hơn nữa, các chính sách quốc gia và chế độ thị thực làm hạn chế cơ hội di chuyển tự do của nhóm người bị di dời. Tuy nhiên, các chính phủ và trường đại học đã tăng cường nỗ lực và từng bước xây dựng lại chính sách của mình để mở rộng quyền tiếp cận và hỗ trợ cho người tị nạn trong giáo dục đại học.
Sự chuyển biến sâu sắc của du học quốc tế đòi hỏi phải hình dung lại chính định nghĩa về du học. Vốn được định nghĩa một cách truyền thống là học sinh vượt biên giới để đi học, du học quốc tế hiện nay mở rộng ra ngoài khuôn khổ thông thường này.
Ý nghĩa của du học quốc tế đang thay đổi khi việc học liên văn hóa trở nên dễ tiếp cận hơn trong lớp học. Vốn là điều cần thiết trong đại dịch COVID-19 trước đây, du học ảo nay đã trở thành một cơ hội trong “trạng thái bình thường mới” với sự tích hợp ngày càng tăng của công nghệ giáo dục. Sự phong phú của các cơ hội học tập ảo cho phép sinh viên không chỉ tham gia các cuộc trao đổi ngắn hạn mà còn hoàn thành các chương trình cấp bằng trực tuyến. Du học ảo phù hợp với mục tiêu giảm phát thải carbon để giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu đang gia tăng. Các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và quản trị viên có thể tận dụng ưu thế của những phát triển này để tích hợp du học quốc tế hiệu quả hơn với các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu.
Sự chuyển biến sâu sắc của du học quốc tế đòi hỏi phải hình dung lại chính định nghĩa về du học. Vốn được định nghĩa một cách truyền thống là học sinh vượt biên giới để đi học, du học quốc tế hiện nay mở rộng ra ngoài khuôn khổ thông thường này. Các xu hướng gần đây chứng minh khả năng hạn chế của định nghĩa này trong việc tích hợp các phương thức và trải nghiệm mới của những người học bị di dời. Sự đan xen phức tạp của du học quốc tế với các cuộc cạnh tranh địa chính trị, tiến bộ công nghệ và quan điểm khu vực đa dạng đòi hỏi phải phân tích toàn diện những cơ sở lý luận ở cấp độ vĩ mô, trung và vi mô thúc đẩy tham gia vào du học quốc tế.
Hướng nghiên cứu trong tương lai
Để hiểu rõ hơn về sự phức tạp của du học quốc tế, nghiên cứu học thuật nên tìm cách cung cấp các phương pháp tiếp cận lý thuyết tinh tế và bao trùm hơn, nắm bắt sự đa dạng của các quan điểm và kinh nghiệm. Các lý thuyết và định nghĩa đã được thiết lập có những giới hạn nhất định. Thứ nhất, chúng đưa ra những giải thích hạn chế về cách thức mà các tác nhân, cơ sở lý luận và phương thức du học quốc tế tương tác và định hình lẫn nhau. Thứ hai, chúng được dùng chủ yếu để giải thích du học quốc tế thông qua khung lý thuyết trung tâm – ngoại vi, nên không giải thích được động lực khu vực. Chúng tôi coi thách thức này là cơ hội để nghiên cứu trong tương lai để chấp nhận các phương pháp luận đưa nhiều bên liên quan tham gia vào quá trình đồng sáng tạo tri thức để phân tích rõ các khía cạnh đan xen của dòng dịch chuyển sinh viên quốc tế.
Khi phong trào sinh viên ngày càng chịu ảnh hưởng của sự bất an, nghiên cứu học thuật cần chuyển sự chú ý sang việc nắm bắt mối quan hệ giữa địa chính trị, công nghệ và tác nhân con người trong du học quốc tế. Các cuộc khủng hoảng tị nạn và khí hậu, cùng với trật tự thế giới đang thay đổi, định hình lại kỳ vọng và ý nghĩa của xã hội đối với du học quốc tế. Vào buổi bình minh của cách mạng trí tuệ nhân tạo, một số học giả đã thảo luận về kịch bản thế giới lưỡng cực, nhưng lịch sử hiếm khi lặp lại. Do đó, chúng tôi đề xuất giữ thái độ phê phán đối với tư duy phân cực bằng cách khảo sát các biến động có thể xảy ra trong trật tự thế giới và tác động tiềm tàng của chúng đến xu hướng cũng như cấu trúc dịch chuyển toàn cầu.
Nhìn chung, xu hướng, dòng chảy và quỹ đạo du học quốc tế đang trải qua quá trình chuyển đổi liên tục, vì hệ sinh thái xung quanh nó được định hình bởi động lực địa chính trị, quan hệ quốc tế, chính sách cấp quốc gia và năng lực chủ thể đa dạng của sinh viên. Trong bối cảnh đó, bắt buộc phải nghiên cứu sâu hơn để hiểu được tác động tiềm tàng của các yếu tố vĩ mô đến trải nghiệm của từng sinh viên.