Georgiana Mihut
Georgiana Mihut là Phó Giáo sư tại Đại học Warwick, Vương quốc Anh.
Email: [email protected].
Khi sinh viên đi du học, họ có được sự hiểu biết sâu sắc hơn về người khác và đóng góp vào lợi ích công cộng. Tuy nhiên, giá trị của việc du học thường được biện minh không phải từ khía cạnh chấp nhận sự khác biệt, mà từ những lợi ích mà nó mang lại cho thị trường lao động. Nhưng nghịch lý là ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy lợi ích nghề nghiệp ít hơn đối với những người đi du học. Điều này đặt ra câu hỏi về cách chúng ta đánh giá, quảng bá và thúc đẩy giá trị của việc du học và về các kế hoạch nghiên cứu liên quan.
Việc nhấn mạnh vào lợi ích nghề nghiệp để minh chứng cho giá trị của việc du học – thay vì lợi ích công – có ba ưu thế: tính nhất quán, tính bổ sung và được chấp nhận rộng rãi bất kể khác biệt về tư tưởng. Trước tiên, lập luận này phù hợp với diễn ngôn về vốn con người và khả năng tìm việc làm mà các bên liên quan trong giáo dục đại học vẫn thường nghe: Người tốt nghiệp đại học được thị trường lao động đánh giá cao và được trả lương cao hơn. Việc khẳng định rằng du học được đánh giá cao bởi nhà tuyển dụng, do đó được thị trường lao động tưởng thưởng dễ dàng phù hợp với hệ thống lý luận sẵn có về lợi ích (cá nhân) của giáo dục đại học.
Thứ hai, lập luận về khả năng tìm việc cũng cho phép du học trở nên khác biệt so với giáo dục trong nước, bởi nó đem lại cho sinh viên những kỹ năng và dấu hiệu đặc thù. Những kỹ năng bổ sung mà sinh viên du học đạt được bao gồm năng lực giao thoa văn hóa và khả năng sử dụng ngôn ngữ nước ngoài. Bản thân trải nghiệm du học cũng có thể được xem là một dấu hiệu bổ sung giúp ứng viên nổi bật trong quá trình tuyển dụng giữa nhiều ứng viên có trình độ tương đương. Chính các kỹ năng và dấu hiệu này được xem là cơ chế mang lại giá trị gia tăng về mặt nghề nghiệp cho những người du học.
Cuối cùng, việc biện minh cho du học trên cơ sở lợi ích thị trường lao động có khả năng thu hút sự đồng thuận từ nhiều hệ tư tưởng khác nhau về mặt chính sách. Cách tiếp cận này cho phép các chính phủ với các định hướng khác như Trung Quốc, Na Uy, Ả Rập Saudi và Vương quốc Anh – tài trợ cho các chương trình du học. Tất nhiên, ở cấp độ chính sách, lý do đi du học phức tạp hơn nhiều, bao gồm cả yếu tố kinh tế – xã hội và địa chính trị, và khác nhau tùy theo quốc gia. Một số chính phủ tài trợ cho cả sinh viên quốc tế đến và sinh viên trong nước đi du học (ví dụ: Trung Quốc, Na Uy, xứ Wales và Liên minh châu Âu thông qua chương trình Erasmus+), trong khi các nước khác chỉ tập trung hỗ trợ sinh viên trong nước ra nước ngoài (ví dụ: Vương quốc Anh, sau khi triển khai chương trình Turing).
Ngay cả đối với các chính phủ đang tích cực thu hút sinh viên quốc tế (như Trung Quốc, Rumani và xứ Wales), một phần mục tiêu vẫn là thu hút nhân tài để phục vụ cho thị trường lao động trong nước.
Tuy nhiên, để tiếp tục bảo vệ giá trị của du học – trong bối cảnh lợi ích nghề nghiệp không rõ ràng – chúng ta cần nhấn mạnh lại vai trò đóng góp của việc du học cho lợi ích công.
Vấn đề là gì?
Có hai mối quan ngại chính khi biện minh cho giá trị của du học dựa trên tác động tới thị trường lao động. Thứ nhất, cách tiếp cận này làm lu mờ giá trị chuyển hóa và lợi ích công mà du học có thể mang lại. Thứ hai – trọng tâm của bài viết này – là cách biện minh đó có phần sai lệch. Các nghiên cứu nghiêm ngặt gần đây, bao gồm một số bài tổng quan hệ thống, cho thấy lợi ích nghề nghiệp nhỏ và không rõ ràng của việc du học. Khi tính đến sự khác biệt về đặc điểm cá nhân giữa sinh viên chọn đi du học và sinh viên không đi du học, hiệu ứng tích cực lại càng giảm đi. Lợi ích nghề nghiệp kết hợp chủ yếu chỉ thấy ở những người tốt nghiệp làm việc cho các công ty đa quốc gia lớn và sinh viên ở một nhóm quốc gia. Cũng có vẻ là các nhà sử dụng lao động không thực sự ưu ái ứng viên đã học ở nước ngoài trong quá trình tuyển dụng. Những khoảng trống vẫn còn tồn tại trong hiểu biết của chúng ta về lợi ích của thị trường lao động liên quan tới việc du học, đặc biệt là ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Vì vậy nói rằng du học sẽ dẫn đến những cơ hội việc làm tốt hơn cho sinh viên là thiếu cơ sở. Do đó, cần thiết phải biện minh cho giá trị của du học từ những nền tảng phi thị trường lao động.
Giá trị của du học là gì?
Bên cạnh các lợi ích cá nhân, giá trị của du học nằm ở khả năng đóng góp cho lợi ích chung, như xây dựng lòng tin giữa con người với nhau và thúc đẩy tinh thần công dân toàn cầu. Cách tiếp cận tập trung vào lợi ích công cũng cho phép làm nổi bật các lợi ích cá nhân phi tài chính, như hạnh phúc, học hỏi và trải nghiệm biến đổi bản thân. Khi nhấn mạnh đến giá trị vì lợi ích công, chúng ta cũng có thể tạo ra nhiều hơn những cơ hội và trải nghiệm du học thực sự mang lại lợi ích cho xã hội.
Việc nghiên cứu có thể hỗ trợ tầm nhìn này như thế nào?
Một số bằng chứng cho thấy du học có thể thúc đẩy lòng tin, sự tham gia chính trị và cảm giác hạnh phúc, từ đó đóng góp cho lợi ích công. Tuy nhiên, vẫn còn rất ít nghiên cứu đặt ưu tiên vào hướng nghiên cứu này. Cần có thêm nghiên cứu để hiểu rõ hơn việc du học có đóng góp gì và như thế nào cho lợi ích công. Đồng thời, cũng cần can thiệp để kiểm nghiệm những cách thức tạo ra được nhiều kết quả công ích hơn từ việc du học. Khi nghiên cứu về chủ đề này, chúng ta cần xét đến thực tế rằng sự bất bình đẳng vẫn tồn tại trong việc tiếp cận đến, trải nghiệm trong và kết quả sau du học. Vì vậy, khi đánh giá tác động của du học, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu bán thực nghiệm để kiểm soát yếu tố tự lựa chọn của sinh viên.
Khi chủ nghĩa dân tộc, xu hướng bài quốc tế và sự phi nhân hóa ngày càng gia tăng cả trong và giữa các quốc gia, tầm quan trọng của du học càng trở nên rõ rệt. Tuy nhiên, để tiếp tục bảo vệ giá trị của du học – trong bối cảnh lợi ích nghề nghiệp không rõ ràng – chúng ta cần nhấn mạnh lại vai trò đóng góp của việc du học cho lợi ích công. Một chương trình nghiên cứu nghiêm túc là điều cần thiết để hiểu rõ và thúc đẩy vai trò này.