Dorothea Rüland là Tổng thư ký của Hamburg Institute for Advanced Study (HIAS), Đức. E-mail: [email protected]. Sonja Gräber-Magocsi chịu trách nhiệm quản lý thành viên và điều phối học thuật tại HIAS. E-mail: [email protected].
Tóm tắt
Từ năm 1930, trên toàn thế giới có hơn 150 Viện Nghiên cứu Cao cấp được thành lập. Vai trò chung của họ trong hệ thống khoa học toàn cầu là hướng tới việc thúc đẩy sự đổi mới và không gian tự do cho các nhà nghiên cứu. Tương lai của quốc tế hóa trong nghiên cứu và giáo dục đại học có thể được định hình bằng sự tập trung mạnh mẽ vào việc phát triển các mạng lưới toàn cầu.
Năm 2021, Hội đồng Các ngành Khoa học và Xã hội Nhân văn Đức đã công bố một nghiên cứu về Tầm nhìn Phát triển của các Viện Nghiên cứu Cao cấp (Institute for Advanced Study – IAS) ở Đức, kết luận rằng IAS đã trở thành một phần không thể thiếu của hệ thống khoa học Đức. Kể từ khi IAS đầu tiên được thành lập ở Princeton vào năm 1930, đã có những làn sóng thành lập tiếp theo đáp ứng nhu cầu cụ thể của những giai đoạn tương ứng.
Trên toàn thế giới, hiện có tổng cộng hơn 150 IAS, trải rộng trên năm châu lục. Đặc điểm chung của tất cả những viện này là cố gắng thúc đẩy sự đổi mới và cải cách trong lĩnh vực khoa học và học thuật. Họ muốn thu hút các nhà nghiên cứu xuất sắc từ khắp nơi trên thế giới bằng cách cung cấp không gian miễn phí để phát triển những ý tưởng mới. Ở Đức, nổi bật nhất trong một thời gian dài là Wissenschaftskolleg zu Berlin, kéo theo một làn sóng các viện mới được thành lập thông qua sự tài trợ của Sáng kiến Xuất sắc – một cuộc cạnh tranh nghiên cứu nâng cao.
Quốc tế hóa nghiên cứu là một liên kết còn thiếu?
Trong những thập kỷ qua, nhằm thúc đẩy quốc tế hóa, chương trình nghị sự của IAS luôn đề cao việc hỗ trợ phát triển sự nghiệp cá nhân cũng như tham gia vào cuộc cạnh tranh toàn cầu để thu hút những nhà nghiên cứu triển vọng nhất. Đây có phải là đích đến cuối cùng của IAS không, hay vẫn còn nhiều dự tính khác nữa? Ngày nay, liên quan đến nghiên cứu về quốc tế hóa, người ta tập trung nhiều vào sự trao đổi và sản lượng nghiên cứu, nhưng không quá tập trung vào các quá trình quốc tế hóa trong nghiên cứu. Xét rằng tất cả những thách thức lớn mà chúng ta đang đối mặt ngày nay chỉ có thể được giải quyết thông qua hợp tác quốc tế, sự thiếu sót này khiến người ta ngạc nhiên. Lời giải thích cho điều này có thể là phần lớn các tổ chức tài trợ quốc gia vẫn tư duy và hoạt động chủ yếu trong các cấu trúc song phương (và ít hơn trong các cấu trúc đa phương). Một lý do khác, có thể dịch chuyển học thuật của cá nhân và sản lượng nghiên cứu dễ đo lường và định lượng hơn nhiều so với những tác động đa chiều của các mạng lưới khoa học.
Theo định nghĩa, IAS là những tổ chức nhỏ tập hợp các nhà nghiên cứu ở những giai đoạn sự nghiệp khác nhau, thuộc những quốc tịch và lĩnh vực học thuật khác nhau.
Các IAS thúc đẩy mạng lưới toàn cầu
Điều đó có ý nghĩa gì đối với tương lai và tiềm năng của IAS? Vấn đề bao trùm và nhiệm vụ của các IAS ngày nay có thể là hoạt động như một nền tảng và cung cấp không gian để xây dựng mạng lưới cho tất cả những chủ đề cấp bách cần giải quyết. Theo định nghĩa, IAS là những tổ chức nhỏ tập hợp các nhà nghiên cứu ở những giai đoạn sự nghiệp khác nhau, thuộc những quốc tịch và lĩnh vực học thuật khác nhau, sống và làm việc cùng nhau mà không có nghĩa vụ nào khác ngoài việc theo đuổi ý tưởng của riêng họ. Họ xây dựng những cộng đồng nhỏ, giao lưu với nhau, đặt câu hỏi cho nhau, trao đổi ý kiến và tạo ra những mối quan hệ liên ngành mới. Cùng nhau, họ hoạt động như một loại vườn ươm cho những mạng lưới mới được kỳ vọng sẽ tồn tại lâu hơn nhiều so với thời gian mà cá nhân mỗi nhà nghiên cứu làm việc tại IAS. Đây là một khoản đầu tư cho tương lai, điều mà các trường đại học ngày nay có thể không phải lúc nào cũng đủ khả năng cung cấp bởi vì các nhà khoa học và học giả ngày nay phải thực hiện nhiều nghĩa vụ trong nghiên cứu, giảng dạy và quản trị.
Viện nghiên cứu cao cấp Hamburg
Nghiên cứu của Hội đồng còn đưa ra một kết luận khác là bầu khí quyển màu mỡ này sẽ không phát triển một cách tự phát từ không khí loãng mà cần có một khuôn khổ nhất định. Mỗi IAS phải phát triển hồ sơ riêng của mình và nêu bật giá trị gia tăng mà IAS mang lại. Trong trường hợp Viện Nghiên cứu Cao cấp Hamburg (Hamburg Institute for Advanced Study – HIAS), điểm khác biệt quan trọng nhất là cấu trúc: HIAS là một tổ chức thành viên độc lập gồm 9 cơ sở giáo dục đại học địa phương (các trường đại học và cơ sở nghiên cứu công lập và tư nhân), với cam kết tài chính mạnh mẽ từ thành phố Hamburg. Điều này mang lại cơ hội nghiên cứu trong hầu hết mọi lĩnh vực, bao gồm cả nghệ thuật. Trọng tâm là mời đến Hamburg các nhà nghiên cứu xuất sắc ở những giai đoạn khác nhau trong sự nghiệp của họ, cũng như các nghệ sĩ và các chuyên gia văn hóa từ khắp nơi trên thế giới; và cung cấp cho họ cơ hội xây dựng mạng lưới mới hoặc phát triển mạng lưới hiện có bằng cách kết hợp họ với đối tác hợp tác từ một trong những tổ chức thành viên của HIAS. Điều này giúp các nhà nghiên cứu hòa nhập vào môi trường học thuật địa phương ngay từ khi bắt đầu lưu trú và nhằm tạo điều kiện phát triển những mối quan hệ hợp tác mới.
Như một hiệu ứng bổ sung, mạng lưới này mang lại cơ hội tiếp cận ngoài giới học thuật, bởi vì các đối tác địa phương thường cung cấp quyền truy cập vào mạng của chính họ, do đó mở ra cánh cửa đến cộng đồng địa phương và góp phần vào việc giao tiếp khoa học nhiều hơn và nâng cao hiểu biết về khoa học.
Toàn bộ nỗ lực được theo sát bởi một quá trình đánh giá sản phẩm đầu ra của từng nhà nghiên cứu. Ngay từ đầu, cần có khái niệm về cựu nghiên cứu sinh để đảm bảo rằng những quan hệ phát triển hợp tác này là bền vững. Những yếu tố bổ sung có thể có nhiều ý nghĩa, ví dụ như tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu có thể mời những nghiên cứu sinh tiến sĩ hoặc sau tiến sĩ tham gia trong khoảng thời gian ngắn hơn vào một đề xuất cho một dự án nghiên cứu chung, và để mở rộng mạng lưới.
Mạng lưới của tương lai
Quốc tế hóa không chỉ đơn thuần là dịch chuyển; nó cần thiết ở mọi cấp độ giáo dục đại học và nghiên cứu. Sinh viên phải học cách làm việc trong môi trường đa văn hóa; họ phải bắt đầu ngay từ đầu để xây dựng mạng lưới của riêng mình. Ngược lại, quá trình này sẽ không bao giờ kết thúc. Về lâu dài, sẽ có sự tập trung mạnh mẽ hơn vào quốc tế hóa nghiên cứu. Kết nối mạng diễn ra tại các IAS có thể thúc đẩy hợp tác theo hai hướng: giữa các nhà nghiên cứu, những người đang ở cùng nhau và những người được khuyến khích phát triển những ý tưởng liên ngành mới (nghĩa là ngoài lĩnh vực nghiên cứu tương ứng của họ), cũng như giữa các nhà nghiên cứu và các đối tác của họ từ các tổ chức học thuật địa phương. Do đó, các IAS thực sự là một phần không thể thiếu của hệ thống khoa học (Đức) và đóng góp vào quá trình quốc tế hóa nghiên cứu.