Tai họa về gian lận và tham nhũng trong giáo dục đại học

Goolam Mohamedbhai

Goolam Mohamedbhai cựu Hiệu trưởng Đại học Mauritus, đồng thời cựu Tổng thư Hiệp hội Đại học Châu Phi. E-mail: g_t_mobhai@yahoo.co.uk.

Không lĩnh vực nào là ngoại lệ đối với gian lận và tham nhũng, kể cả khi đó là các lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến phúc lợi xã hội như sức khoẻ, giáo dục, thể thao, chính trị hay tôn giáo. Giáo dục đại học cũng vậy. “Tham nhũng về nguồn lực, về danh tiếng đang tạo ra áp lực khủng khiếp đối với các cơ sở giáo dục đại học… Trong một số trường hợp, tham nhũng vẫn lan tràn trong hệ thống giáo dục và làm tổn hại đến danh tiếng của các sản phẩm nghiên cứu cũng như sinh viên tốt nghiệp, mặc cho nó có được làm tốt hay không”. Câu nói trên – trích từ Báo cáo minh bạch và tham nhũng toàn cầu trong lĩnh vực giáo dục năm 2013 – minh hoạ thực trạng này. Việc tham nhũng tràn lan trong giáo dục đã được biết đến vài thập kỷ gần đây. Điều có lẽ chưa được nhận diện đúng mức là mức độ trầm trọng và sự tăng trưởng của nó. Ngày nay, chúng ta hiếm khi thấy có tuần nào trôi qua mà không có một tin mới tường thuật lại các sự vụ tham nhũng trong giáo dục đại học. Các câu chuyện về tham nhũng không chỉ nói về một vài trường hợp sinh viên hay giảng viên đơn lẻ mà có khi là cả một trường đại học hoặc cả một quốc gia. Tham nhũng trong giáo dục đã vượt khỏi biên giới quốc gia và trở thành vấn đề toàn cầu. Và những gì chúng ta thấy có khi chỉ là bề mặt, là đỉnh của cả một tảng băng.

Mức độ ảnh hưởng của tham nhũng trong giáo dục đại học đến các nước phát triển và đang phát triển là như nhau, ngay cả khi động lực và các yếu tố tác động có khác nhau. Nói một cách ngắn gọn, tham nhũng tại phương Tây thường xuất hiện nhiều hơn trong quá trình thương mại hoá giáo dục đại học, trong xu hướng chuyển dịch trường đại học thành doanh nghiệp, thành đơn vị thu lợi nhuận và trong các liên kết đại học – doanh nghiệp mà tại đó khu vực doanh nghiệp thường tài trợ và kiểm soát luôn việc nghiên cứu của khu vực đại học. Tại các nước đang phát triển, tham nhũng thường bắt nguồn từ áp lực tuyển sinh tại các trường đại học hàng đầu, đặc biệt tại các chương trình định hướng nghề nghiệp cao cấp. Tại các nước này, tham nhũng cũng thường bắt nguồn từ các hành động mang tính cưỡng ép của giảng viên nhằm tăng thu nhập hay để thăng tiến trong chuyên môn thông qua việc xuất bản và nghiên cứu.

Khảo sát trên toàn thế giới

Một khảo sát nhanh về gian lận và tham nhũng trong giáo dục đại học tại một số nước trên thế giới sẽ cho chúng ta cái nhìn rõ hơn về tính chất nghiêm trọng của vấn đề.

Úc. Tháng 4 năm 2015, chương trình Four Corners của hãng Thông tấn ABC phát hiện ra cách mà các trường đại học tại Úc thoả hiệp với các hành vi tham nhũng, chủ yếu bắt nguồn từ áp lực phải tuyển được sinh viên quốc tế và đảm bảo rằng họ sẽ vượt qua bài kiểm tra – tất cả đều vì mục tiêu thu được tiền. Các trường hợp được dẫn chứng bao gồm: gian lận tại đại lý tuyển sinh, các trường đại học để cho sinh viên ngành y tá tốt nghiệp với chất lượng không đạt tiêu chuẩn, việc đạo văn và gian lận tràn lan. Chương trình được gán một cái tên gọi khá phù hợp là “bằng cấp của sự lừa gạt”, Trong năm 2014, một chương trình khác cũng khảo sát tình trạng gian lận và tham nhũng tại các dịch vụ nhập cư trong và ngoài nước Úc, dẫn đến việc hàng nghìn sinh viên nước ngoài đã được nhận thẻ cư trú vĩnh viễn bất hợp pháp. Cũng điều này lại dẫn tiếp đến tình trạng sinh viên sau khi tốt nghiệp thất nghiệp tràn lan.

Mức độ ảnh hưởng của tham nhũng trong giáo dục đại học đến các nước phát triển và đang phát triển là như nhau, ngay cả khi động lực và các yếu tố tác động có khác nhau.

Nga. Tháng 9 năm 2014, một bài báo đăng trên tạp chí trực tuyến International Education Studies mô tả tình trạng tham nhũng đáng báo động tại nền giáo dục đại học Nga ngày nay. Bài báo này cho rằng có đến 50% sinh viên tại Nga – tương đương khoảng 7,5 triệu vào năm học 2008/2009 đang phải đối măt với tham nhũng. Bài báo viết: “tham nhũng trong toàn bộ ngành giáo dục đại học tương đương vơi ngân quỹ của một quốc gia nhỏ”. Bài báo đưa ra một loạt trường hợp tham nhũng, ví dụ như một trưởng khoa nhận hối lộ 30 ngàn euro để giúp tuyển sinh một nghiên cứu sinh tiến sỹ, hay phản hồi của cảnh sát Moscow về việc có 30 đến 40 giáo sư bị phát hiện về việc nhận hối lộ để cho sinh viên điểm tốt.

Châu Phi. Báo cáo cho thấy vào tháng 5 năm 2015, các nhà chức trách tại Nam Phi đã ra lệnh đóng cửa 42 trường cao đẳng và đại học rởm vì tổ chức đào tạo chương trình rởm chưa được kiểm định, trong đó có 3 chương trình rởm có nguồn gốc từ Mỹ cấp bằng chỉ trong 15 ngày. Tại Nigeria, nước có nền giáo dục đại học lớn nhất châu Phi, nơi hay diễn ra tham nhũng nhất là trong cộng đồng giảng viên, bao gồm các nội dung: thăng tiến nghề nghiệp, xuất bản sách báo, thu tiền để nâng điểm và quấy rối tình dục. Năm 2012, một cuộc khảo sát 475 sinh viên khuyết danh tại 3 trường đại học ở Đông Phi cho thấy khoảng 1/3 thừa nhận rằng họ đã đạo văn và nguỵ tạo tài liệu tham khảo, 25% thừa nhận đã nhắc bài nhau trong khi làm bài kiểm tra và 5% thi hộ người khác. Ngay cả một nước nhỏ như Mauritius cũng không phải là ngoại lệ. Một vài phân hiệu của một số đại học tư của Ấn Độ mở tại Mauritius đang bị xem xét đóng cửa vì bị phát hiện là đã không hoàn thiện các bước phê duyệt cần thiết tại Ấn Độ.

Trung Quốc. Một bài báo đăng trên tạp chí điện tử Giáo dục đại học quốc tế vào năm 2015 mô tả tình trạng tham nhũng tại nền giáo dục đại học Trung Quốc như là một “khối u” ác tính và đề cập đến việc từ những năm 1990, tham nhũng đã gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động học thuật tại các đại học Trung Quốc. Về mặt nghiên cứu, bài báo đưa ra ví dụ về tình trạng đạo văn, biển thủ ngân sách nghiên cứu và thiên vị trong bổ nhiệm cán bộ nghiên cứu. Trước đây, tại Trung Quốc, giáo sư thường có địa vị xã hội cao với lương và đãi ngộ thoả đáng. Từ năm 1988, mức đãi ngộ bị chia thành 6-8 mức – có thể xem là hệ thống độc nhất trên toàn thế giới. Điều này dẫn đến việc số lượng giáo sư tăng nhanh chóng và qua đó dẫn đến không chỉ chức danh giáo sư bị mất giá mà việc thăng tiến khoa học bị chi phối bởi các quan hệ cá nhân hơn là dựa trên thành tích học thuật. Tương tự, việc tăng đột biến số luợng nghiên cúu sinh tiến sỹ dẫn đến các hành vi tham nhũng trong các trường đại học thuộc Bộ Giáo dục cũng như trong việc phân công giảng viên hướng dẫn.

Ấn Độ. Bê bối tham nhũng làm cả Ấn Độ bàng hoàng là vụ Vyapam. Vyapam là cơ quan thuộc Chính phủ bang Madhya Pradesh có nhiệm vụ tổ chức các kỳ thi đầu vào cho các vị trí công chức chính phủ cũng như tuyển sinh đại học, bao gồm cả việc tuyển sinh vào các trường “hot” như y dược. Trước đây đã có những báo cáo về việc không tuân thủ pháp luật của Vyapam, nhưng chỉ đến gần đây, người ta mới hình dung ra mức độ nghiêm trọng của quá trình tuyển sinh và tuyển dụng gian lận, liên đới tới nhiều chính trị gia, doanh nhân, quan chức cấp cao và khoảng 2500 người thi hộ. Hơn 2000 người đã bị bắt giữ. Tệ hơn, khoảng 10 người liên đới trực tiếp tới vụ gian lận đã chết với nghi ngờ họ bị thủ tiêu hoặc tự tử. Sự việc hiện vẫn trong thời gian xem xét của Cục Thanh tra Trung ương Ấn Độ.

Xưởng làm bằng rởm

Việc bán văn bằng, chứng chỉ giả của các đại học danh tiếng và việc vận hành các trường cấp bằng nhưng hiếm khi tổ chức đào tạo – hay còn gọi là “xưởng làm bằng rởm” đã trở nên rất phổ biến ngày nay. Nhiều trường hợp bị phát hiện mua bằng rởm liên quan đến cả các chính trị gia, lãnh tụ tôn giáo và quan chức cao cấp, từ cả các nước phát triển lẫn đang phát triển. Xưởng làm bằng rởm hiện chủ yếu tại Bắc Mỹ và châu Âu, trong khi một số khác nằm ẩn nấp và rải rác khắp thế giới. Cũng có nhiều trường đại học hoạt động mà không được kiểm định hoặc được kiểm định bởi tổ chức kiểm định rởm.

Các nhà chức trách tại Nam Phi đã ra lệnh đóng cửa 42 trường cao đẳng và đại học rởm vì tổ chức đào tạo chương trình rởm chưa được kiểm định, trong đó có 3 chương trình rởm có nguồn gốc từ Mỹ cấp bằng chỉ trong 15 ngày.

Cho đến nay, các nỗ lực nhằm chấm dứt nạn sản xuất bằng giả và bán bằng rởm vẫn chưa đạt được nhiều kết quả. UNESCO đã lập một cổng thông tin liệt kê danh sách của tất cả cơ sở giáo dục đại học được công nhận tại nhiều khu vực trên thế giới, đây là việc rất hữu ích. Trang web Wikipedia cũng liệt kê tất cả các cơ sở giáo dục đại học không được kiểm định trên toàn thế giới theo thứ tự abc. Tổ chức này cũng có một danh sách khác liệt kê các tổ chức kiểm định không được công nhận. Trong khi những việc này là rất hữu ích, bản chất phi chính thống về thông tin của Wikipedia không đảm bảo những gì công bố là chắc chắn, bản thân trang web này cũng thừa nhận danh sách của họ có thể không đầy đủ. Chưa có một tổ chức nào có thể công bố ra công chúng một danh sách các xưởng làm bằng rởm hoặc các tổ chức kiểm định rởm mà không e ngại bất kỳ sức ép về luật pháp hay chính trị nào, hoặc một phần cũng bởi các xưởng làm bằng rởm hoặc kiểm định rởm thường có xu hướng bất định, biến mất rất nhanh cũng y như cái cách mà họ xuất hiện.

Chặng đường phía trước

Cuộc chiến chống tham nhũng trong giáo dục đại học là một nhiệm vụ khổng lồ, phần nhiều bởi nó liên quan đến quá nhiều bên cả trong và ngoài ngành. Nhưng việc chống lại vấn nạn tham nhũng là điều bắt buộc phải làm, vì nếu để nó lan rộng, hậu quả ở tầm mức quốc gia và quốc tế là vô cùng nghiêm trọng. Đã có nhiều chương trình hành động được đưa ra ở cấp độ tổ chức, quốc gia và quốc tế nhằm giải quyết vấn đề tham nhũng trong giáo dục đại học. Chúng cần được tăng cường và nhân rộng, các kinh nghiệm cần được chia sẻ.

Trường đại học Nairobi ở Kenya vừa xây dựng một chính sách chống tham nhũng bao chùm lên tất cả hoạt động trong trường, đặc biệt trong các nội dung giảng dạy và thi cử. Từ những năm 1990, trường đại học Mauritius cũng minh bạch hóa bằng cách dựa trên máy tính sử dụng kết quả học tập của thí sinh ở bậc phổ thông để xét tuyển vào tất cả các ngành học đại học. Turnitin là phần mềm nổi tiếng nhằm phát hiện đạo văn và hiện nay còn có nhiều chương trình phát hiện đạo văn khác như PlagTacker hay Anti-Plagiarism. Đại học Botho, một trường tư thục nhỏ tại Botswana cũng vừa thành lập bộ phận trung thực học thuật và đã khá thành công trong việc giảm đạo văn của sinh viên nhờ việc sử dụng Turnitin và áp dụng chính sách chống đạo văn.

Ở quy mô quốc tế, Tổ chức Minh bạch quốc tế vừa thiết lập một công cụ chống tham nhũng nhằm cung cấp cho người dùng các nghiên cứu sẵn có về những vấn đề tham nhũng trong giáo dục đào tạo. Trung tâm Giáo dục đại học quốc tế tại Boston College, Hoa kỳ vừa thành lập trang giám sát tham nhũng giáo dục đại học, cung cấp các thông tin cập nhật (tin, bài, video…) về tham nhũng trong giáo dục đại học trên toàn thế giới, đóng vai trò như một diễn đàn nhằm tăng cường nhận thức và trao đổi thông tin. Viện quốc tế về kế hoạch giáo dục IIEP thuộc UNESCO cũng có một web dữ liệu (ETICO) nhằm trao đổi các vấn đề liên quan đến đạo đức và tham nhũng trong giáo dục gồm cả giáo dục đại học. Hội đồng kiểm định giáo dục đại học Hoa Kỳ CHEA dành một mục trong web của họ nói về bằng rởm, tổ chức kiểm định rởm. Trong năm 2009, tổ chức này cùng với UNESCO đã ra một bản tuyên bố làm sao để làm giảm vấn nạn bằng rởm trong giáo dục đại học. Gần đây vào tháng 7 năm 2015, Nhóm nghiên cứu về chất lượng quốc tế thuộc CHEA vừa công bố một dự thảo chính sách trong đó trình bày các công việc đảm bảo chất lượng cần làm để tạo nên khác biệt trong cuộc chiến chống tham nhũng trong giáo dục đại học.

Vào tháng 3 năm 2015, IIEP tổ chức Diễn đàn chính sách về tính liêm chính trong giáo dục đại học với sự tham gia của 60 chuyên gia và các bên liên quan trên khắp thế giới, thảo luận về các nỗ lực gần đây nhằm giải quyết vấn đề gian lận và tham nhũng trong giáo dục đại học. Diễn đàn đã đưa đến kết luận là cần tổ chức một liên minh quốc tế về liêm chính trong giáo dục đại học. Đây chính là thời gian thích hợp để có một tổ chức liên minh với các chiến lược, chính sách và hành động phù hợp nhằm chống lại tai họa này. Liên minh này có thể để cho Tổ chức Minh bạch Quốc tế chủ trì và cần có sự tham gia của tất cả các hiệp hội và tổ chức thiết yếu đã có kinh nghiệm trong việc xử lý vấn đề tham nhũng trong giáo dục đại học. Nguyên tắc chính của liên minh này là giáo dục đại học không thể là một lĩnh vực kinh doanh hay ngành công nghiệp, mà là dịch vụ xã hội với những giá trị riêng của nó.