Pháp tranh luận về học phí của sinh viên quốc tế

Ariane de Gayardon

Ariane de Gayardon là nghiên cứu sinh tiến sĩ về Giáo dục Đại học tại Boston College. Bà còn là trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm Đại học Quốc tế. E-mail: ariane.de.gayardon@gmail.com.

Với 4 triệu sinh viên học ở nước ngoài trong năm 2012, việc sinh viên du học trở thành một thuộc tính quan trọng của quốc tế hóa giáo dục đại học. Các nước là điểm đến du học đang tiếp nhận một số lượng sinh viên du học ngày càng tăng và bắt đầu phải nghĩ đến chính sách tài chính sinh viên. Trong thời buổi thắt lưng buộc bụng ở quy mô toàn cầu, câu hỏi chính đáng đặt ra là lấy tiền đâu để chi, có hỗ trợ sinh viên nước ngoài như sinh viên bản địa hay không?

Đây là một trong những chủ đề chính do nhóm nghiên cứu chính sách France Stratégie cố vấn cho thủ tướng Pháp nêu lên trong báo cáo đầu năm 2015 – với đề xuất cần đưa ra mức học phí riêng cho sinh viên quốc tế. Tuy không phải là nước đầu tiên đưa ra chính sách thu phí sinh viên quốc tế và chắc cũng không phải là nước cuối cùng, nhưng quan điểm của Pháp – nước đứng thứ ba trong danh sách các điểm đến du học và nơi có một nửa số sinh viên quốc tế đến từ châu Phi – rất đáng để nghiên cứu.

Các quốc gia an sinh xã hội

Các nước châu Âu được xem như là các quốc gia an sinh xã hội, thường tự cho mình có nghĩa vụ tài trợ phần lớn học phí cho sinh viên. Bởi thế họ rất nhạy cảm với các tranh luận về việc có nên tiếp tục trợ cấp cho sinh viên nước ngoài hay không, đặc biệt là trong thời buổi khó khăn cho ngân sách giáo dục như hiện nay. Ngay cả các nước Bắc Âu – hình mẫu cho các quốc gia an sinh xã hội – cũng đã bắt đầu thay đổi. Thụy Điển và Đan Mạch đã áp dụng chính sách thu học phí của sinh viên quốc tế. Phần lan nhiều khả năng sẽ đưa chính sách này vào áp dụng từ năm 2016 mặc dù kết quả thử nghiệm không rõ ràng và liên đoàn sinh viên phản đối.

Tình trạng của nền giáo dục đại học Pháp

Pháp rõ ràng là một quốc gia an sinh xã hội với học phí rất thấp. Năm học 2014-2015, học phí đại học vào khoảng $210 một năm cho cả sinh viên trong nước và quốc tế. Theo số liệu của OECD, năm 2011 chính phủ Pháp tài trợ đến 80,8% chi phí của hệ thống đại học công. Mỗi sinh viên đại học được tài trợ $12.500/năm so với con số $7.700 vào những năm 1980. Số lượng sinh viên lại tăng lên không ngừng, nên không lạ là vấn đề ai sẽ chi trả tiếp tục được nêu lên.

Báo cáo của nhóm nghiên cứu của Thủ tướng có tên là “Đầu tư vào quốc tế hóa đại học” được công bố vào năm 2015. Báo cáo này đề xuất thu phí toàn phần với các sinh viên quốc tế và cho phép các trường đại học sử dụng tiền đó để đẩy mạnh việc quốc tế hóa. Tuy nhiên “đặc thù Pháp” làm cho cuộc tranh luận rất sôi nổi.

Hấp dẫn ai?

Pháp là nước tiếp nhân sinh viên du học khá đặc thù. Hiện Pháp được xếp thứ 3 trong danh sách các nước hấp dẫn sinh viên du học do UNESCO công bố năm 2012, chiếm khoảng 7% trong tổng số 4 triệu sinh viên du học. Đáng chú ý là những nước đứng đầu danh sách thu hút sinh viên du học như Anh, Mỹ và Úc đều thu học phí cao.

Việc thu phí sinh viên quốc tế ở Pháp còn gây tranh cãi một phần là bởi nguồn gốc của sinh viên. Gần một nửa sinh viên quốc tế đến từ châu Phi và các nước thuộc địa cũ của Pháp như Morrocco, Algeria, Tunisia, Senegal, Cameroon đứng đầu danh sách. Rõ ràng là họ khó có thể trả được mức phí $12.500/năm. Ngay cả với học phí gần như bằng 0 như hiện nay, kết quả điều tra chỉ ra rằng 82% sinh viên vẫn cho rằng học ở Pháp là một gánh nặng tài chính cho họ và gia đình họ. Trong bối cảnh đó, không thể tăng học phí mà không xét đến các hậu quả với các sinh viên có mong muốn và cần được hưởng một nền giáo dục đại học tốt. Hơn nữa vấn đề giáo dục như một dạng phúc lợixã hội cũng được nêu lên, vì Pháp vẫn đang là một nước giúp đỡ các nước có nền kinh tế kém may mắn bằng cách cung cấp cho họ nguồn nhân lực chất lượng – yếu tố quan trọng của mọi nền kinh tế ngày nay.

Đây là một trong những chủ đề chính do nhóm nghiên cứu chính sách France Stratégie cố vấn cho thủ tướng Pháp nêu lên trong báo cáo đầu năm 2015 – với đề xuất cần đưa ra mức học phí riêng cho sinh viên quốc tế.

Theo quan điểm của Pháp, đây là sự đánh đổi giữa số lượng và sự đa dạng của sinh viên quốc tế. Tăng học phí rõ ràng là sẽ giảm số sinh viên đến Pháp. Báo cáo dự đoán là Pháp sẽ mất 40% sinh viên – một con số khó có thể khôi phục lại được. Không dễ mà tìm được nguồn sinh viên có khả năng chi trả chịu đến Pháp du học với rào cản ngôn ngữ hiện nay và sự cạnh tranh với các nước Mỹ, Anh và Úc.

Cuối cùng, phải xem xét khía cạnh kinh tế. Năm 2014, lợi ích kinh tế do sinh viên quốc tế mang lại vào khoảng $5 tỷ, với thặng dư dương là

$1,6 tỷ sau khi trừ đi chi phí học phí. Số tiền này vượt xa con số $930 triệu mà báo cáo cho là sẽ tiết kiệm được khi nâng học phí. Bởi thế, lợi ích do sinh viên quốc tế tham gia vào nên kinh tế có thể xứng đáng để nhà nước đầu tư giáo dục cho họ.

Kết luận

Tháng 7 năm 2015, chính phủ Pháp chấm dứt tranh luận bằng cách quyết định giữ mức học phí của sinh viên quốc tế giống như với sinh viên nội địa và EU. Tuy nhiên cuộc tranh luận đã mở ra một cánh cửa về khả năng tăng học phí cho tương lai. Như Phần lan chẳng hạn, cũng đã chần chừ trong mấy năm rồi cuối cùng cũng phải quyết định tăng học phí trong năm 2016. Khi cuộc tranh luận trở lại, nước Pháp sẽ không chỉ phải xem xét lại vai trò của sinh viên quốc tế trong hệ thống giáo dục đại học mà còn vai trò của các nước phát triển trong việc đào tạo thế hệ trẻ người nước ngoài. Bởi thế, không nên chỉ dừng lại tranh luận về các luận cứ kinh tế mà cần tập trung vào sự đa dạng của hệ thống, các phúc lợi công cộng toàn cầu và quốc gia, thậm chí cả các chính sách đối ngoại.